Trafikte Halatla Araç Çekmek – Sakarya Oto kurtarma

Eski bir alışkanlık olan aracı aracı bağlayarak çekmek günümüz trafik şartlarında oldukça riskli ve tehlikeli bir durum taşımaktadır. Maddi cezası bir yana insan hayatını ve trafiği tehlikeye atab bu işlemden uzak durulması en mantıklı ve doğru harekettir. Aracı çekerken halatın oluşturacağı boşluk çarpışmaya sebebiyet  vereceği gibi çalışmayan aracın freni tutmayacağından daha doğrusu sağlıklı çalışmayacağından fren sistemi işlevini kaybedecektir. Buna ilave olarak el freni kullanrak bu işlemi yapmakta balatalarınızızın da yanma ihtimalini ortaya çıkarakacaktır. Bunun yanı sıra hakimiyet vazifesi gören direksiyon da çok sağlıklı çalışmayacaktır. Şerit değiştirme ihtiyacı duyduğunuz bu durumda arkadan gelen araç sizin bu durumunuzu fark edemeyebilir veya aranızdan sollamaya geçebilir bir anlık dalgınlık ile aklımıza gelebilecek kötü şeyler yaşanabilir. Bu nedenle bu işlemden uzak durulmalı  yakın mesafede olsa bir çekici yardımıyla en yakın servise çektirmeniz sağlıklı ve doğru karar olacaktır. Genelde çekici ücreti vermemek için yapılan bu işlem bizim hayatımızdan önemli değil. İşin trafik cezası gibi ağır maddi cerzası da olduğunu da göz önünde bulundurmakta fayda var. Çağıracağınız çekici sizi gideceğiniz yere güvenli bir şekilde ulaştıracaktır. Lütfen bu işlem uzak duralım bu işlemi yapanları uyaralım.

Bir aracın yolda kalması veya kaza sonucu hareket edemez hale gelmesi durumunda, genellikle özel amaçlı çekici (kurtarıcı araç) çağrılır. Ancak acil durumlarda uygun koşullar sağlandığında bir otomobilin arkadan halat veya çekme çubuğu ile de arızalı aracı çekmesi mümkündür. Bu işlem, halatla çekme olarak adlandırılır. Halatla çekme, çekilen aracın çalışmaması halinde kısa mesafeli taşımada pratik bir yöntem sağlasa da trafiğin akışı ve güvenliği açısından riskler içerir. Türkiye’de 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu ve ilgili yönetmelikler bu uygulamayı çok sıkı kurallara bağlamıştır. Aşağıda, halatla araç çekme işleminin yasal dayanakları, gerekli ekipmanları, uygulama adımları ve güvenlik önlemleri detaylı biçimde ele alınmaktadır.

Yasal Düzenlemeler ve Şartlar

Türkiye’de arızalı veya kazalı araçların çekilmesi öncelikle resmi çekici araçlarla yapılır. Karayolları Trafik Yönetmeliği’nin 133. maddesine göre, kaza ya da arıza nedeniyle yürüyemeyen araçlar resmi “özel amaçlı taşıt”lar (çekici araçlar) ile çekilmelidir. Ancak zorunlu hallerde (örneğin kısa mesafe, onarıma yaklaştırma), normal bir araçla çekişe şu şartlar sağlandığı sürece izin verilir:

• Ağırlık ve taşıma kapasitesi: Çekilen aracın ağırlığı, çeken aracın izin verilen azami taşıma kapasitesini aşmamalıdır. Aksi halde araç kontrolü zorlaşır ve sistem güvenliği tehdit altına girer.
• Sürücü varlığı: Çekilen araçta mutlaka bir sürücü bulunmalıdır. Bu sürücü direksiyona hâkim olarak aracın düz bir çizgide gitmesini sağlayacak, gerektiğinde yavaşlama veya yön düzeltme yapacaktır. Özetle her iki araçta da sadece sürücü (ve çok gerektiğinde bir yardımcı) olmalı, fazla yolcu taşınmamalıdır.
• Işık ve işaret donanımı: Çekilen aracın ışık veya fren sistemi arızalı ise, çekim sırasında diğer sürücülerin araçları fark etmesi için ek uyarıcılar kullanılmalıdır. Gündüzleri araçların arasına veya halata kırmızı bez veya yansıtıcı bağlanır; gece ise kırmızı ışık veya reflektör konulmalıdır. Ayrıca hem çeken hem çekilen araçta sinyal lambaları ve dörtlü ikaz lambaları işlevsel kalmalı, gece araçların park lambaları da sürekli açık tutulmalıdır. Gerektiğinde çekilen aracın arkasına “ÇEKİLEME” yazılı uyarı levhası veya kırmızı işaret de konulabilir.
• Bağlantı türü ve uzunluğu: Araçlar arasındaki bağlantı kopmaya ve çıkmaya dayanıklı bir çelik çubuk, çelik halat veya zincir olmalıdır; gevşek ip veya belirsiz bağlantılar kullanılmamalıdır. İki araç arasındaki mesafe normalde 2,5–5 metre arasında tutulur; bu mesafe 5 metreyi geçemez. Mesafe 2,5 metreyi aştığında bağlantı orta noktasına mutlaka kırmızı bez veya reflektör asılır. Örneğin genel kullanımda 3–4 metre ideal sayılır. Çekilen aracın fren sistemi bozuksa araçlar arası mesafe 1 metreyi geçmemeli ve bağlantı sert çubuk (çekme çubuğu) şeklinde olmalı; bu durumda hız en fazla 15 km/s’yi geçmemelidir. Normal koşullarda hız sınırı 20 km/s’dir.
• Yol ve hız sınırları: Halatla çekme işlemi yüksek hızlı yollar veya yoğun trafikli ana arterlerde kesinlikle yasaktır. Türkiye’de uygulamada özellikle otoyol, şehirlerarası ana yol ve E-5, TEM gibi güzergâhlarda halatla çekmeye izin verilmez. Bu yollarda kaza riski çok yüksek olduğundan sürücüye cezai işlem uygulanabilir. Ayrıca köprü, tünel gibi dar veya tehlikeli noktalarda çekimden kaçınılmalıdır.
• Diğer yükümlülükler: Bu şartlara uyulmadan araç çekme yapılması yasaktır. İhlalde, Karayolları Trafik Kanunu’nun 65/1-k maddesi uyarınca idari para cezası ve ceza puanı verilir. Örneğin Bursa’da oğlunun arızalı aracını halatla çekmeye çalışan sürücü, trafik güvenliğini tehlikeye düşürdüğü için yaklaşık 1483 TL ceza almıştır.

Özetle, halatla çekme ancak yasal koşullara ve işaretlemelere tam uyulduğunda yapılabilir. Kurallara riayet edilmeden yapılan çekiş, hem kanun hükmüne göre ihlal sayılır hem de ciddi trafik güvenliği riskleri doğurur.

Çekme Ekipmanları

Halatla araç çekme sırasında kullanılacak araç-gereçlerin uygun özellikte olması hayati önem taşır. Aşağıda çekme işlemi için gerekli temel ekipmanlar listelenmiştir:

• Çekme halatı: Naylon, poliester kumaş halatlar veya çelik teller bu iş için kullanılabilir. Naylon halatlar esneklikleri sayesinde ani yük değişimlerinde şok absorbsiyonuyla halatı zorlanmadan korurken, çelik halatlar çok daha yüksek mukavemet sunar. Ancak çelik halat koparsa uçucu fırlama yapabileceği için dikkat gerekir. Her halatın taşıyabileceği maksimum tonaj bulunur; örneğin 2 tonluk bir aracı güvenli çekmek için genellikle en az 5 tonluk kapasiteye sahip halat önerilir. Halat uzunluğu pratikte 2,5–5 metre arasında tutulmalıdır; çok kısa halatlarda araçlar çarpışabilir, çok uzun halat kontrolü zorlaştırır. Halatların sağlam, yeni ve kopma riski düşük kaliteye sahip olması, eski veya aşınmış iplerin tercih edilmemesi önemlidir.
• Çekme çubuğu (çeki demiri): Bu, bir ucu çekilen aracın ön kısmındaki çekme pimine veya sağlam şasisine sabitlenen rijit metal boru veya çubuktur. Çekme çubuğu, araçlar arasında sabit mesafe sağlar ve özellikle fren sistemi bozuk araçlarda kullanımı zorunludur. Esnek halata göre daha güvenlidir; araçlar birbiriyle temasa geçemeyecek şekilde ayrı durduğu için ani çarpışma riski azalır. Çekme demiri kullanıldığında araçlar arası mesafe 1 metreden fazla olmamalı ve hız 15 km/s’yi geçmemelidir.
• Bağlantı ekipmanları: Halat veya çubuğun iki araca güvenli bağlanması için taşıyıcı halkalar, kancalar veya asma pimi kullanılmalıdır. Bağlantı yerleri aracın fabrika çıkışı çekme pimleri veya şasi üzerindeki dayanıklı noktalardır. Kancaların ve pimlerin sağlam oturduğundan, gevşek oynamadığından emin olunmalıdır. Yağmurlu ya da kaygan koşullarda bağlantının kaymaması için ekstra önlem alınmalıdır. Halatların uçları sağlam kilitleme kancalarıyla korunmalı; hiçbir koşulda halat aracın tamponuna geçirilmemelidir.
• Işıklar ve uyarı işaretleri: Çekme işlemi sırasında görünürlük çok önemlidir. Bağlantı halatının ortasına gündüz kırmızı bir bez veya yansımalı kumaş bağlanmalı, gece ise uç kısımlarına kırmızı reflektör veya ışık yerleştirilmelidir. Hem çeken hem de çekilen araçta dörtlü ikaz lambaları açık tutulmalı ve gece varsa her iki aracın da park lambaları sürekli yanmalıdır. Gündüz bile halata bağlı kırmızı bez veya uyarı levhası kullanmak, diğer sürücüleri uyarmak için gereklidir. Ayrıca çekilen aracın arkasına “ÇEKİLEME” uyarı levhası asılması da tavsiye edilir.
• Aydınlatma gereçleri: Halatla çekme sırasında kırık far veya stop lambalarıyla yola devam edileceği için ekstra ışık takımı taşımanız önemlidir. Örneğin, yedek ampuller veya taşınabilir el lambaları bulundurmak yararlı olur. Yönetmelik, tüm araçların içinde yedek ampul ve çekme halatı gibi malzemeler bulundurmayı zorunlu kılmıştır. Bu sayede olası bir çekiş durumunda gereken tüm ekipman hazır demektir.

Resim: Çekme halatı ve ön kısmında halat bulunan arazi aracı. Halatın sağlamlığı ve uygun uzunluğu çekme güvenliği için kritik önemdedir.

Çekme Süreci ve Güvenlik Önlemleri

Halatla araç çekerken adım adım ve tedbirli hareket etmek gereklidir. Aşağıda çekiş işlemi ve dikkat edilmesi gereken güvenlik önlemleri sıralanmıştır:

1. Araçları hazırlama: Önce her iki araç emniyetli bir şekilde durdurulur. Çeken araç ve çekilen araç birbirine uygun pozisyonda konumlandırılır; mümkünse düz bir alanda, trafik akışına engel olmayacak şekilde durmak gerekir. Çeken aracın motoru rölantide, çekilen aracın vitesi mutlaka boşa alınmalı ve el freni çözülmelidir. Bu durumda çekilen araçta sürücü direksiyona hakim şekilde bekler (motor kapalı olsa bile). Her iki araçta da kontağı açık bırakarak göstergelerin yanması sağlanabilir.
2. Bağlantı yapma: Halat veya çekme çubuğu, her iki aracın çekme halkalarına veya çeki pimlerine güvenli şekilde bağlanır. Halatın her iki ucu sağlam kancalarla sabitlenir; ipin döndüğünden veya gevşediğinden emin olunur. Çekme çubuğu kullanılıyorsa bağlantılar somun veya pimle sıkı bağlanır. Bağlantı yapıldıktan sonra araçlar arasındaki mesafe yaklaşık 3–4 metre olacak şekilde konum ayarlanır. Eğer 2,5 metreden fazla mesafe oluşmuşsa halatın ortasına kırmızı bez veya işaretleyici eklenir.
3. Hız ve hareket kontrolü: Çekme işlemi boyunca hız sınırlı tutulmalıdır. Yönetmeliğe göre fren arızalı değilse 20 km/s, fren arızası varsa 15 km/s’yi geçmemek esastır. Çekme işlemine ani hızlanmayla değil, yavaşça gaza basılarak başlanır. Ani hızlanma çekmede ipte kopma riski yaratır. Çeken araç sabit ve çok düşük hızla hareket ederken, çekilen araçtaki sürücü de gerektiğinde yumuşak frene basarak araçların ani çarpışmasını önler. Özetle, iki araç birden ani fren yaparak blok fren oluşturduğu için ani duruşlardan kaçınılmalıdır.
4. İletişim ve koordinasyon: Çeken ve çekilen araç sürücüleri arasında sürekli iletişim olmalıdır. En basit yöntem el işaretleridir: Örneğin çekilen araç sürücüsü iki eliyle yavaşlamak istediğini gösterebilir, böylece çeken araç sürücüsü hızı düşürür. Eğer araçta telsiz veya araç içi haberleşme cihazı varsa iletişim bu şekilde de sağlanabilir. Net bir koordinesyon olmadığında yanlış anlamalar kazaya yol açabilir.
5. Uyarı ve ışık kullanımı: Gündüz bile araçlar arasındaki çekiş sırasında uyarı levhaları ve bezler mutlaka görünür olmalıdır. Halata kırmızı bez bağlanmışsa diğer sürücüler hemen fark eder. Gece çekiş yapılıyorsa, her iki araçta da dörtlü ikaz lambası yakılmalı, park lambaları açık tutulmalı ve sinyaller gerektiğinde mutlaka verilmeli. Çekilen aracın kırık stop lambası varsa reflektörlü yelek veya reflektör kullanmak da ek güvenlik sağlayabilir.
6. Çekme sonlandırma ve kontrol: Çekme sona erdiğinde araçlar güvenli bir alana çekilir. Bağlantılar sökülmeden önce araçların tamamen durduğundan emin olunmalıdır. İp veya çubuğun kopmadığı kontrol edildikten sonra bağlantılar yavaşça gevşetilir. Araçlar yeniden bağımsız harekete geçebilecek hale getirilir (çekilen aracın el freni çekilebilir, araç çalıştırılabilir).

Bu adımlar sırasında tehlike yaratabilecek anormallikler (halatın sertleşmesi, araçların birbirine yaklaşması, hızın artması vb.) fark edildiğinde derhal durulmalı ve önlem alınmalıdır.

Resim: Profesyonel bir çekici aracı (kurtarıcı) yedek aracın güvenli bir şekilde taşınmasını sağlar. Kanunlar gereği arıza yapan araçlar öncelikle bu tür özel donanımlı çekicilerle taşınmalıdır. Halatla çekme sadece zorunlu durumlarda ve katı kurallara uyularak yapılmalıdır.

Modern Araçlarda Dikkat Edilmesi Gerekenler ve Riskler

Modern otomobillerde elektrik destekli direksiyon ve fren sistemi bulunur. Motor kapalı konumdayken bu destek sistemleri devre dışı kalır; dolayısıyla çekilen araçta hiçbir güç yardımı olmadan sadece mekanik fren ve direksiyon kullanılır. Bu durum, özellikle araç çekildiği sırada frenlemeyi ve yönlendirmeyi zorlaştırır. Bu nedenle çekilen araçta mutlaka bir sürücü hazır bulunmalı ve araç vitesi boşa alınmalıdır. Aksi takdirde araçlar direksiyonsuz şekilde savrularak kaza riski yaratır. Ayrıca modern araçların elektronik fren destekleri çekiş sırasında kullanılamayacağından, araç blok fren yapmaya meyilli hale gelir. Bunları önlemek için çeken sürücünün ani fren yapmamasına ve çekilen sürücünün fren pedalına yavaş basarak fren desteği sağlamasına dikkat edilmelidir.

Halatla çekmenin diğer teknik riskleri şunlardır: Halat kopması durumunda fırlayan kopan ip parçası ciddi yaralanmalara veya araçlarda hasara yol açabilir. Kanca veya bağlantı noktalarının gevşemesi araçlar arası aniden boşluk oluşturabilir. Yanlış bağlanan halatların araç altlarına dolanması motor veya süspansiyon sistemine zarar verebilir. Tüm bu nedenlerle halatla çekimde kaliteli ve uygun ekipman kullanımı, bağlantıların sürekli kontrolü şarttır.

Trafik güvenliği açısından da uyarılar yapılmalıdır. Halatla araç çekmek trafikte sıra dışı bir hareket olduğundan, çevredeki sürücülerin beklenmedik bir durumla karşılaşmaması için mutlaka uygun işaretleme şarttır. Gecikmeden bir çekici çağırmak her zaman en güvenli çözümdür. Halatla çekim ancak açık görüş, sakin trafik koşulları ve kısa mesafe gerektiren durumlarda önerilir. Kurallara uyulmadığı takdirde hem kanuni ceza riski oluşur hem de kazalara davetiye çıkarılır. Bursa’da yaşanan bir olayda, arızalı aracını halatla çekmeye çalışan sürücünün kontrolü kaybetmesi sonucu trafik güvenliği tehlikeye girmiş ve sürücüye ceza kesilmiştir. Bu tür örnekler, halatla çekmenin kurallara uygun şekilde yapılmasının ne kadar hayati olduğunu göstermektedir.

Kaynaklar

1. EnYakın Çekici Sakarya – “Trafikte Halatla Araç Çekmek: Dikkat Edilmesi Gerekenler”.
2. EnYakın Çekici Sakarya – “Trafikte Halatla Araç Çekmek: Dikkat Edilmesi Gerekenler” (devam).
3. Trafik Sözlük – Karayolları Trafik Yönetmeliği, 133. Madde (Çeken ve Çekilen Araçlar).
4. Karayolları Trafik Yönetmeliği (Resmi Metin) – Yedek malzeme ve takımlar listesi.
5. TRT Haber – “Arıza yapan aracı halatla çeken sürücüye ceza” (Bursa, 2021)